Centar za životnu sredinu podnio dvije tužbe protiv rješenja Federalnog ministarstva okoliša i turizma za projekte vjetroelektrana: “Fragmentacija projekata je već dobro poznat sistem i to nisu izmislili domaći investitori. Radi se o situacijama gdje isti ili povezani investitori jedan veliki projekat razdvajaju na više manjih, “prihvatljivijih“ projekata, kako bi mogli izbjeći obavezu detaljne procjene uticaja na životnu sredinu. U evropskoj sudskoj praksi ovakvo izigravanje zakona već je odavno prepoznato i sankcionisano…”
Ponašanje vlasti na Balkanu, pa tako i u BiH, redovno dovodi do pitanja: da li se, pri donošenju spornih odluka, radi o teškom neznanju ili o korupciji pod tim izgovorom. Stotine (ili možda hiljade?) odluka raznih ministarstava i vlada dovedene su u pitanje reagovanjem civilnog društva i oborene sudskim presudama. Na žalost, tužilaštva, generalno, izbjegavaju procese protiv političara i istraživanje moguće korupcije, iako ona često izgleda kao jedino logično objašnjenje uporne podrške vlasti nekim investitorima, uprkos svim argumentima, sudskim presudama i otporu lokalnog stanovništva i nevladinih organizacija koje ukazuje na štetnost određenih projekata i negativan uticaj na životnu sredinu i kvalitet života ljudi na tom području. Da ne govorimo o projektima započetim bez ikakvih dozvola, u kojim se određeni prostor u potpunosti devastira, otruje, nezakonito uzurpira a život ljudi učini nepodnošljivim, a investitori umjesto promtnog hapšenja i završavanja na dugogodišnjoj robiji dobijaju podršku vlasti, uz ignorisanja protesta mještana i nevladinih organizacija. S druge strane, osim krivične, izostaje i moralna i politička odgovornost, s obzirom da su u ovdašnjoj političkoj kulturi to nepoznati pojmovi, pa donosiocima odluka ne pada na pamet da podnesu ostavku kad sud, i to ponekad u više navrata, u nizu, utvrdi da su donešene odluke kojim se podilazi interesima investitora nezakonite. A, naravno, s takvom, na ovaj ili onaj način obezbijeđenom podrškom institucija, ni investitorima ne pada na pamet da odustanu od projekata koji će im obezbijediti ličnu korist, bez obzira na svu štetu koja će ona prouzročit po lokalno stanovništvo, pa i državu u cjelini.
Na tragu tog mehanizma funkcionisanja i simbioze Vlasti i Kapitala, su i brojni energetski projekti. Uključujući i one koji nam se pokušavaju prodati kao potpuno neštetni za životnu sredinu (Doduše, kad nam rudnike litijuma pokušavaju prodati kao potpuno neštetne i kad ljudima usred njihovog životnog prostora, umjesto obećanog etno sela i razvoja turizma nezakonito, bez ikakvih dozvola, otvore rudnik uglja ili umjesto zakonitih rješenja odluče da kao vlast stvore i održavaju divlju deponiju, gazeći po pravnoj državi i provocirajući ekološku katastrofu, sve ostalo je manje-više normalno).
Jednom od tih “normalnosti” bavi se ovih dana Centar za životnu sredinu, reagujući tužbama na dva rješenja Federalnog ministarstva okoliša i turizma za projekte vjetroelektrana.
Radi se o planiranim projektima VE “Slovinj“ kapaciteta 138 MW i VE “Dževa“ kapaciteta 46 MW na teritoriji opštine Glamoč, za koje je Federalno ministarstvo okoliša i turizma donijelo rješenja da – nije potrebna detaljna procjena uticaja na životnu sredinu.
Da ponovimo – “nije potrebna detaljna procjena uticaja na životnu sredinu”???
Pri čemu se taj zaključak (ionako sporan – mislim, zašto za bilo koji projekat ne bi smo imali detaljnu analizu i procjenu uticaja na životnu sredinu, štobirekli “zlu ne trebalo”) izvede na osnovu “friziranih” podataka.
Kako su, u svojim tužbama, naveli iz Centra za životnu sredinu – u dokumentaciji koja je prethodila ovim rješenjima nisu uzeti u obzir svi negativni uticaji koji su trebali biti uzeti u obzir, kao i dokumentacija ne prikazuje stvarno činjenično stanje.
“Kumulativni uticaj ovih projekata sa drugim postojećim i odobrenim projektima nije bio prikazan u mjeri koja bi omogućila Ministarstvu da donese pravilnu i zakonitu odluku. Mnoga pitanja su ostala neodgovorena, usljed čega Ministarstvo nije moglo da primijeni podzakonski propis u donošenju svoje odluke“, istakla je Sonja Kosanović, pravnica Centra za životnu sredinu.
Ona je napomenula i da se u konkretnom slučaju radi o tzv. fragmentaciji projekta, koja se koristi kao praksa investitora širom svijeta da bi se prikazali manji negativni uticaji i samim tim zaobišle strože mjere procjene uticaja na životnu sredinu i skratile procedure.
“Fragmentacija projekata je već dobro poznat sistem i to nisu izmislili domaći investitori. Radi se o situacijama gdje isti ili povezani investitori jedan veliki projekat razdvajaju na više manjih, “prihvatljivijih“ projekata, kako bi mogli izbjeći obavezu detaljne procjene uticaja na životnu sredinu.”, podsjećaju iz Centra i javnost ali, prije svega, “neupućenu” vlast. Naglašavajući:
“U evropskoj sudskoj praksi ovakvo izigravanje zakona već je odavno prepoznato i sankcionisano, a u naučnoj literaturi su utvrđeni kriterijumi po kojima se procjenjuje da li se više manjih ili umjerenih projekata može posmatrati kao jedan veliki projekat, i u skladu s tim i vršiti ocjena dokaza u upravnom postupku. Na primjer, ako su postupci za te projekte pokrenuti istovremeno ili u kratkom vremenskom razmaku, ako su investitori međusobno povezani ili se radi o jednom investitoru, ako se tehnička dokumentacija zasniva na izuzetno sličnom ili čak istom opisu, mjerama i prikazu uticaja, ako su projekti funkcionalno povezani, te ako se nalaze u blizini jedan od drugog, onda vrlo vjerovatno pred sobom imate slučaj fragmentacije projekta“.
Odnosno, pokušaj “zaobilaženja zakona”. I potencijalne sistemske korupcije, ukoliko se vlast pravi neupućena i (kao u slučaju solarne elektrane u Podnovljima, formalno podijeljene na stotinjak malih, kako bi se izbjeglo plaćanje koncesionih naknada) i, pored svega drugog, ostavlja budžete bez novca koji bi morao završiti u njima.
Iz Centra za životnu sredinu naglašavaju da su se na tužbe odlučili ne kako bi ovaj projekat blokirali ili „obarali“, nego “kako bi pokušali uvesti reda u proces ishodovanja dozvola, koji previše liči na loša iskustva koja smo onomad imali sa „šakom i kapom“ dodijeljenim koncesijama i dozvolama za hidroenergetske projekte“.
Dodajmo samo još da “uvođenje reda” podrazumijeva i odgovornost za učinjene greške i nezakonite odluke (bez obzira da li su plod neznanja, koruptivnih radnji ili “dobrih namjera”). I podnošenje ostavki iz moralnih razloga, kao neki minimum, u takvim situacijama.
(N.N., Odgovorno)
