“Kako da se ophodimo prema drugim područjima koja uopšte nisu ni zaštićena, kada ni područje pod najvišom zaštitom suštinski ne čuvamo?”, zapitali su se iz Centra za životnu sredinu, naravno, pod ti “mi” podrazumijevajući državu, odnosno njenu vlast, a ne civilni sektor, koji je, praktično, jedina brana potpunoj devastaciji svih prirodnih bogatstava u ovoj zemlji.
Uništavanje i pljačka prirodnih bogatstava u Bosni i Hercegovini odavno je postao pravilo a ne izuzetak. Vlast umjesto da ih štiti, učestvuje u toj pljački i uništvanju – tolerišući je ili sama organizujući, dok na spašavanju rade građani i eko udruženja, koji su postali svjesni da je aktivistički veteran Robert Oroz bio u pravu kad je govorio da je sve već podijeljeno i da će nam ostati samo ono što uspijemo (na ovaj ili onaj način) oteti. Odnosno, vratiti u zajedničko, javno vlasništvo.
Posebno zastrašujući u tom kontekstu su ataci na područja koja su zakonom zaštićena ili bi to trebali da budu. Kao što su nacionalni parkovi.
“Kako da se ophodimo prema drugim područjima koja uopšte nisu ni zaštićena, kada ni područje pod najvišom zaštitom suštinski ne čuvamo?”, zapitali su se iz Centra za životnu sredinu, naravno, pod ti “mi” podrazumijevajući državu, odnosno njenu vlast, a ne civilni sektor, koji je, praktično, jedina brana potpunoj devastaciji svih prirodnih bogatstava u ovoj zemlji.
Inače, ova izjava Centra za životnu sredinu data je povodom ataka na nacionalni park “Sutjeska”.
Podsjećamo, od 2013. do 2016. godine, Centar za životnu sredinu je vodio kampanju „Bitka za Sutjesku“ kao reakciju na planove za izgradnju malih hidroelektrana na rijekama Sutjeska i Hrčavka, u Nacionalnom parku Sutjeska. Kada su, uz pomoć stručnjaka, te velikog broja udruženja građana i lokalnog stanovništva, ukazujući na negativan uticaj koje bi planirane hidroelektrane imale na najvažnije prirodno područje u našoj državi i uspjele da ga odbrane.
Deset godina kasnije ovaj nacionalni park, najstariji u BiH, koji je taj status dobio još 1952. godine, je ponovo ugrožen.
Portal “Žurnal” je 2022. godine pisao o tome kako “kadrovi Milorada Dodika nastavljaju da uništavaju Nacionalni park „Sutjeska“, radeći sve kako bi imovina najstarijeg nacionalnog parka u Bosni i Hercegovini završila u privatnom vlasništvu.”
I završila je. Bar djelimično. Ali sa prijetnjom cijelom području.
U julu 2026. portal “Capital” obznanio je da je “nepoznata firma “Agens” iz Teslića potpisala ugovor sa Ministarstvom za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske o strateškom partnerstvu i dugoročnom zakupu (na 50 godina!) objekata ugostiteljskog sadržaja u Nacionalnom parku “Sutjeska” Tjentište.”
Stvar je zabrinjavajuća jer iza ove “fantomske” firme (sa dva zaposlena, registrovane 2022.), stoji isti “kontroverzni biznismen” blizak vrhu vladajuće stranke u RS koja stoji i iza skandalozne devastacije životnog prostora, nelegalnim rudarskim aktivnostima, u Bukovoj Kosi i Bistrici (sa još skandaloznijom podrškom vlasti RS, koja godinama uporno ignoriše sve argumente, proteste i vapaje lokalnog stanovništva i eko udruženja, kao i sudske presude).
I nije trebalo čekati dugo da zabrinutost dobije konkretne argumente na terenu.
Na Prijevoru, podno Maglića, na teritoriji Javne ustanove Nacionalni park Sutjeska, lokalno stanovništvo i posjetioci uočili su radove za koje sa zabrinutošću pitaju imaju li neophodne dozvole, da li su primjereni tom prostoru i da li su u skladu sa planovima za upravljanje i razvoj nacionalnog parka.
Područje gdje se trenutno izvode radovi se nalazi iznad prašume Perućica, koja unutar zaštićenog područja uživa najviši nivo zaštite i predstavlja jedan od rijetkih prašumskih rezervata ove vrste u Evropi.
„Bilo kakva masovna gradnja na ovom visokoplaninskom platou zakonom je nedozvoljena, a poseban rizik nosi pitanje otpadnih voda i kanalizacije nekog novog objekta, koja bi se izravno slijevala i trajno zagadila prašumu Perućicu, koja se nalazi odmah ispod tog lokaliteta. Prijevor je zona u kojoj su dozvoljeni samo tradicionalni drveni katuni u postojećim gabaritima, dok su sječa šume, prenamjena zemljišta i masovni građevinski radovi bez ekoloških dozvola direktno kršenje Zakona o zaštiti prirode“, upozoravaju aktivisti.
“Centar za životnu sredinu je podnio zahtjev za vanredni inspekcijski nadzor na Prijevoru, podnožju planine Maglić, unutar Nacionalnog parka Sutjeska, gdje se trenutno izvode neidentifikovani građevinski radovi u vidu probijanja pristupnog puta i izgradnje temelja građevinskog objekta.”, saopšteno je iz ove nevladine organizacije.
Početkom ove sedmice Centar za životnu sredinu je poslao i žalbu zbog ćutanje administracije, a nakon što je prošao zakonski rok da nadležno ministarstvo odgovori na zahtjev za pristup informacijama koji je poslan 7. jula, a kasnije i urgenciju na isti, kojim je tražen ugovor koji je potpisan sa firmom „Agens“, navodnim nalogodavcem radova.
“Centar za životnu sredinu nastaviće pratiti ovaj slučaj sa posebnom pažnjom, a ujedno apelujemo na institucije i stručnjake iz oblasti zaštite prirode da se uključe i isprate dešavanja vezana za građevinske radove u našem najvećem nacionalnom parku.”, naveli su iz ove organizcije u svom saopštenju za javnost.
Prijevor i Perućica su, inače, pod direktnim posmatranjem međunarodnih autoriteta, prije svega UNESCO-a i Sekretarijata Bernske konvencije u Strazburu, koji imaju mehanizme da reaguju na svako ugrožavanje zaštićenih staništa od svjetskog značaja.
Za zaštitu nacionalnog parka odgovorna je Vlada Republike Srpske, Republička ekološka i urbanističko-građevinska inspekcija, Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS, te Zavod za zaštitu nasljeđa.
No, kako odgovorne pozvati na odgovornost u zarobljenoj državi poznatoj po neodgovornosti?
(N.N., Odgovorno)
