„Sumnja na postojanje radioaktivnog materijala bila je i prije 1992.godine, pa je on u Doboju bio sve do gotovo samog kraja 2022. godine, odnosno prodaje „Trudbenika“. Ne mali broj bivših radnika obolio je od karcinoma i neki od njih su preminuli, a to se povezivalo sa činjenicom o postojanju radioaktivnog defetoskopa i da se tokom ratnog perioda u ovoj fabrici u prigradskom naselju Usora proizvodila municija i granate. Nije bilo fer da 1,3 miliona KM preostalih sredstava od prodaje dobojskog „Trudbenika“ nisu dobili radnici koji su ostavili svoje zdravlje u pogonima „Trudbenika“ i nije fer da se umjesto toga ta sredstva uplate u budžet Vlade RS“ – rekla je Biljana Rakočević, dogogodišnja pravnica „Trudbenika“, koja ima bogato pravničko iskustvo i kao pravobranilac općina Usora i Doboj Jug, a i poznata je ovdašnja građanska aktivistkinja.
Grad Doboj je prije dvije godine dobio savremeni trgovački centra, na prostoru 67 hektara, u stečajnom postupku prodajom bijeljinskom “CITI MALL” nekadašnjeg najvećeg dobojskog preduzeća „Trudbenik” a.d.. Prethodno se rješavajući opasnog, radioaktivnog defetoskopa, korištenog u procesu proizvodnje ugašene fabrike, koji je premješten u susjedni Teslić.
Umjesto da izvor jonizujućeg zračenja bude premješten u skladište Državne regulatorne agencije za radijacionu i nukleranu bezbjednost BiH u Sarajevu, završio je u krugu “Trudbenik – FKO” d.o.o. u Tesliću, gdje je matična firma imala svoju podružnicu. Međutim, u vrijeme premještaja, 2022. godine, u „kćerku“ firme ona je takođe bila predviđena za prodaju, ali se to tada činilo kao daleko, jer je Okružni sud u Doboju kao rok za završetak stečaja odredio tek 15.09.2026. godine.
Sada, kada se nakon deceniju od zatvaranja teslićke fabrike stečaj bliži svom kraju, čini se da je radioaktivni defetoskop praktično zaboravljen.
JZU Institut za javno zdravstvo RS je 29.3.2024. godine, prema zahtjevu Fabrike kompresorske opreme Trudbenik d.o.o – u stečaju, a u skladu sa svojim nadležnostima tehničkog servisa, izvršio dozimetrijsku kontrolu (kontrolu radijacijske sigurnosti) objekta u kojem su odloženi predmetni defektoskopi. Nakon izvršenih mjerenja jačine ambijentalnog doznog ekvivalenta na navedenoj lokaciji u definisanim mjernim tačkama, a u skladu sa Pravilnikom o zaštiti od zračenja kod profesionalne ekspozicije i ekspozicije stanovništva konstatovano je da, prostor ispunjava uslove o zaštiti od zračenja i ispunjava uslove za zaštitu životne sredine.
Ovo je dio odgovora, koji je 01.09.2026. na upit portala Odgovorno dobijen iz Instituta za javno zdravstvo RS, sa pojašnjenjem da sve do kraja avgusta daljih aktivnosti u vezi sa mjerenjima od strane Instituta nije bilo.
„Prilikom navedene kontrole utvrđeno je, kao što je navedeno, da je izvor obezbjeđen u skladu sa propisima. Imajući u vidu da Institut, nema pristup navedenim izvorima niti je za iste nadležan, za dodatne informacije možete se obratiti Državnoj regulatornoj agenciji za radijacionu i nukelarnu sigurnost BiH“ – stoji u odgovoru Biljane Petrović, dipl. fizičara Centra za zaštitu od zračenja, JZU Institut za javno zdravstvo RS.
Međutim, ne postoje pouzdane informacije da li je Državna regulatorna agencije za radijacionu i nuklearnu bezbjednost BiH (DRARNS) bilo šta preduzimala po ovom pitanju, a osnov za takvu sumnju može se naći i u tome što ni iz sjedišta DRARNS u Sarajevu, a ni iz Ureda Banja Luke, na traženje našeg portala nije dobijen odgovor o trenutnom statusu radioaktivnog defetoskopa.
Građani Teslića su i na taj način uskraćeni na tražene informacije da li je Državna regulatorna agencija preuzela i obezbijedila izvor jonizirajućeg zračenja u skladu sa propisima, te ako nije da li radioaktivni defetoskop može predstavljati opasnost, ukoliko je i dalje “bunkerisan” u Tesliću.
Po ovom pitanju se ne oglašava ni Stečajni upravnik Dragan Prodić, kojem je na ime nagrada za rad, odnosno za plate, plaćanje doprinosa za njihovu isplatu i poreze iz stečajne mase dobojskog “Trudbenika” zvanično plaćeno ukupno 839.146 KM. Ovome treba dodati i gotovo deceniju stečajnog postupka teslićke “Trudbenik FKO”, za koju je takođe izdvojeno više desetina hiljada KM od ukupne procjenjene vrijednosti te fabrike od 1,96 miliona KM.
Umjesto insistiranja na logičnoj predaji i deponovanju radioaktivnog materijala u Sarajevo, a ne „bunkerisanju“ u Tesliću, u fabriku koja je takođe „na dobošu“, stečajni upravnik je vodio polemiku sa medijima zbog njihovog insistiranja na dobijanju informacija o statusu opasnog radioaktivnog defetoskopa. Ljutio se Prodić i na Gradonačelnika Teslića Milana Miličevića, koji je u ime svojih građana javno negodovao zbog njegovog preseljenja iz Doboja u Teslić.
Miličević je tvrdio da nije bio upoznat o premještanju defetoskopa, pa je od nadležnih organa zatražio da ispitaju istinitost tih informacija, a nakon toga i preduzimanje odgovarajućih mjera, kako je naveo u svom zvaničnom reagovanju, „u cilju zaštite bezbjednosti i životne sredine“. Kontaktirani su direktno i DRARNS, Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvi i ekologiju i Republička uprava za civilnu zaštitu, te je, bez rezultata, zatraženo hitno uklanjanje radioaktivnog materijala i dekontaminacija objekta i zemljišta na lokaciji “Trudbenik-FKO”.
„Sumnja na postojanje radioaktivnog materijala bila je i prije 1992.godine, pa je on u Doboju bio sve do gotovo samog kraja 2022. godine, odnosno prodaje „Trudbenika“. Ne mali broj bivših radnika obolio je od karcinoma i neki od njih su preminuli, a to se povezivalo sa činjenicom o postojanju radioaktivnog defetoskopa i da se tokom ratnog perioda u ovoj fabrici u prigradskom naselju Usora proizvodila municija i granate. Nije bilo fer da 1,3 miliona KM preostalih sredstava od prodaje dobojskog „Trudbenika“ nisu dobili radnici koji su ostavili svoje zdravlje u pogonima „Trudbenika“ i nije fer da se umjesto toga ta sredstva uplate u budžet Vlade RS“ – prokomentarisala je je Biljana Rakočević, dogogodišnja pravnica „Trudbenika“, koja ima bogato pravničko iskustvo i kao pravobranilac općina Usora i Doboj Jug, a i poznata je ovdašnja građanska aktivistkinja.
A na opasnost od „bunkerisanog“ izvora jonizirajućeg zračenja upozoravaju i teslićki eko aktivisti.
„Imali smo slučajeve provaljivanja u krug ugašenog preduzeća u Žarkovini, čiji je jedan dio izdat u zakup preduzeću „Elgrad“, a drugi zapušten i gdje je zapravo taj bunker. Lopovi su iz kruga krali pakovanja žica za varenje, elektrode, crijeva za plin, više stotina litara hidrauličnog ulja i ulja za trafostanicu. Uglavnom se radilo o licima koja nisu iz Teslića, pa se bojimo da će neki od tih lopova pomisliti da se iza vrata bunkera krije ko zna kakva vrijednost i provaliti ulaz, što bi proizvelo i šire neželjene situacije i opasnost po širu okolinu” – navode aktivisti.
(Lj.Đ., Odgovorno)
