Prostom računicom, plaćanjem vodne naknade po 0,2 KM po kubiku biće uplaćeno u budžet entiteta i budžete Modriče, Vukosavlja i Šamca svega 350.000 KM, dok bi plaćanjem i minimalne naknade od 1,5 KM po kubiku bilo uplaćeno 2,6 miliona. Da ne govorimo o tome da su drugi šljunkari, da je bio raspisan javni poziv za učešće na tenderu, izrazili spremnost da plate naknadu od 15,7 miliona KM.
Primjenom Pravilnika o uslovima i načinu održavanja riječnih korita, dislokaciji i vađenje materijala iz vodotoka iz februara 2022. godine, do sada, budžet Republike Srpske i budžeti lokalnih zajednica uz vodotoke prvog reda su izgubili više miliona maraka. Pored toga, taj, po tvrdnjama aktivista koji se zalažu za uređena korita rijeka i bore protiv nelegalne eksploatacije šljunka, diskriminirajući akt, stvara pogodno tlo za korupciju.
Zbog toga su aktivisti NGG „Za legalnu i kontrolisanu eksploataciju šljunka“ odlučili da podnesu Inicijativu za ukidanje spornog Pravilnika ili da se suspenduje primjena člana 11, kojim je predviđeno zaključivanje ugovora o uslovima i načinu održavanja riječnih korita, dislokaciji i vađenju materijala iz vodotoka sa pravnim subjektima koji se angažuju na realizaciji infrastrukturnih projekata od opšteg interesa ili u slučajevima potrebe obezbjeđenja većih proticajnih profila riječnog korita na određenom području, te u još nekim određenim slučajevima koje propisuje Pravilnik.
„Time je stvorena široka lepeza favorizovanja određenih preduzeća i njihovih vlasnika naklonjenih vlastima, što se obilato koristi. Od trenutno 28 lokaliteta na kojima se izvode radovi na uređenju vodotoka, na deset njih su poslovi dati prema odredbama spornog Pravilnika. U toku je izrada analize koja bi trebala da pokaže da li je održavanje i čišćenje riječnih korita još uvijek u funkciji eksploatacije građevinskog materijala, prilikom koje se bagerovanjem sprudova i obala devastiraju vodotoci, kako je to navedeno u strategiji integralnog upravljanja vodama, u kojoj mjeri su očišćena ili neočišćena korita rijeka, da li dominira vađenje šljunka i da li je zanemareno čišćenje korita vodotoka od ostalog nekomercijalnog materijala. Takođe, da li su realno određene, naplaćene i raspodijeljene vodne naknade za izvađeni materijal, da li je uspostavljen sistem kontrole izvršavanja ugovorenih obaveza, da li i zbog čega postoji razlika između odobrene i prijavljene količine izvađenog materijala iz korita vodotoka, da li se vrši prekomjerna eksploatacija šljunka iz korita vodotoka. Analiza bi trebala utvrditi i šta je potrebno preduzeti da bi se upostavio odgovoran, zakonit i manje koruptivan sistem upravljanja i čišćenja korita vodotoka, kakvo je stanje prijavljivanja, gonjenja i kažnjavanja odgovornih za nezakonitu ekploataciju šljunka i neizvršavanje ugovorenih obaveza i slično” – informacije su od NGG “Za legalnu i kontrolisanu eksploataciju šljunka“.
Pritom, otkrivaju da su pribavili zvanične podatke od nadležnih da, u skladu sa Odlukom o stopama posebnih vodnih naknada, naknadu za vađenje materijala iz vodotoka plaćaju pravna i fizička lica koja koriste prijesak ili šljunak po osnovici od 1,5 KM po metru kubnom izvađenog pijeska ili šljunka, a da je osnovica primjenom spornog Pravilnika i člana 11 svega 0,2 KM po metru kubnom.
Aktivisti taj Pravilnik smatraju diskriminirajućim iz razloga što su im se obraćali šljunkari sa područja Šamca tvrdnjama da nude plaćanje naknada od čak devet KM za izvađenih šljunak i pijesak iz korita rijeke Bosne na području od Modriče do Šamca, gdje je na sedam lokaliteta preduzeće “Martić Interkop” d.o.o. Modriča dobilo ugovore po kojima mogu iskopati enormnih 1.745.949,35 kubnih metara šljunka.
“Prostom računicom, plaćanjem vodne naknade po 0,2 KM po kubiku, biće uplaćeno u budžet entiteta i budžete Modriče, Vuikosavlja i Šamca svega 350.000 KM, dok bi plaćanjem i minimalne naknade od 1,5 KM po kubiku bilo uplaćeno 2,6 miliona. Da ne govorimo o tome da su drugi šljunkari, da je bio raspisan Javni poziv za učešće na tenderu, izrazili spremnost da plate naknadu od 15,7 miliona KM. Računajući i tri ostala lokaliteta na kojima su ugovori sa privrednim društvima “CSP” i “DMS Company” takođe zaključeni po spornom Pravilniku, štete po budžet entietat i lokalnih zajednica su i veće” – iznijeli su trenutno dostupne podatke iz pomenute NGG.
Takođe, do sada prikupljeni podaci o uplatama naknada za lokalne zajednice ukazuju da su prikupljene vodne naknade minimalne, navodeći primjere Gradove Laktaša i Zvornika, koje u poslednjih pet godina nisu dobili iznose koji premašuju ni 100.000 KM. Inače, pojašnjavaju aktivisti, raspodjela sredstava ostvarenih od naknade za izvađeni materijal iz vodotoka vrši se u omjeru 70 procenata na račun posebne namjene za vode, odnosno JU Vode Srpske, i 30 procenata u budžet jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji je materijal izvađen. Ova raspodjela propisana je Zakonom o vodama Republike Srpske.
Aktivisti su najavili da će se, po izradi analize, sa inicijativom obratiti Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS, koje je nadležno za propise u oblasti upravljanja vodotocima. Takođe i JU Vode Srpske, Republičkom inspektoratu i drugim kojih se tiče ova problematika.
(Lj.Đ., Odgovorno)
