„Naši podaci pokazuju da su posljednjih godina sve hidroelektrane u Bosni i Hercegovini podbacile u proizvodnji, a ipak se napadi na naše rijeke nastavljaju i kontroverzni projekti poput ovog se i dalje guraju“, naglasili su iz Centra za životnu sredinu, čije saopštenje, u nastavku prenosimo u cjelosti.
U dokumentu pod nazivom “Kritički osvrt na studiju procjene uticaja na životnu sredinu za hidroelektranu Buk Bijela”, koji je poslan Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske, 163 naučnika i stručnjaka iz cijele Evrope uputili su ozbiljno upozorenje u vezi sa planiranom hidroelektranom Buk Bijela i pozvali su na hitnu obustavu svih hidroenergetskih projekata na Gornjoj Drini i njenim pritokama dok se ne sprovede nova kvalitetna, sveobuhvatna studija uticaja na životnu sredinu.
Takva procjena, kako su naveli, mora uključivati sezonska istraživanja ribljih populacija, mapiranje mrijestilišta, modeliranje hidroloških i sedimentnih promjena, analizu kumulativnih uticaja sistema Gornja Drina, procjenu genetske povezanosti, kao i razmatranje uticaja na uzvodne i nizvodne UNESCO lokalitete, nacionalne parkove i prekogranične vode.
Manjkava i naučno nepotpuna studija
Analiza posljednjeg Nacrta Studije uticaja na životnu sredinu za ovaj projekat iz 2025. godine, a koji je nedavno predstavljen u Foči (BiH) i u Plužinama (Crna Gora), pokazuje da je ova studija suštinski manjkava, naučno nepotpuna i umanjuje značaj ekološke štete, te da istovremeno zanemaruje kumulativne i prekogranične uticaje na riječni sistem Gornje Drine u BiH i Tare u Crnoj Gori.
Analizu studije uradio je prof. dr Steven Weiss (Univerzitet u Gracu, Austrija) u okviru mreže Naučnici za balkanske rijeke koju je pokrenula međunorodna organizacija Riverwatch u okviru kampanje Sačuvajmo plavo srce Evrope, čiji je dio i Centar za životnu sredinu.
Kaskadni sistem i njegov uticaj
Iako je predstavljena kao jedna brana, hidroelektrana Buk Bijela je dio kaskadnog sistema Gornja Drina koji zapravo predviđa još dvije hidroelektrane nizvodno, kao i 11 manjih brana na pritokama, od kojih neke teku kroz Nacionalni park Sutjeska, sa ciljem zadržavanja sedimenta.
Zajedno sa drugim zahvatima na rijeci, ove brane bi ozbiljno poremetile dinamiku sedimenta, ekološku povezanost i migraciju riba, s dodatnim negativnim uticajem na opstanak ugroženih vrsta poput mladice (Hucho hucho). Jednostavno rečeno, širenje hidroenergetskih projekata na Gornjoj Drini nespojivo je sa opstankom ovog globalno značajnog riječnog sistema.
„Planirana hidroelektrana Buk Bijela, zbog svoje veličine, režima rada sa naglim promjenama protoka (vršni rad) i obimnim tehničkim zahvatima predstavlja najgori tip hidroenergetskog razvoja za ovaj region. Ona bi prouzrokovala tešku i široko rasprostranjenu ekološku štetu u slivu Gornje Drine i mogla bi dovesti do izumiranja jedne od posljednjih divljih populacija mladice“, naveli su potpisnici naučnog dokumenta.
Prijetnja za mladicu
Sliv Gornje Drine, uključujući pritoke Taru, Pivu, Sutjesku, Ćehotinu i druge rijeke, ima globalni značaj za očuvanje prirode, jer obuhvata 42% preostalog balkanskog staništa mladice, odnosno gotovo trećinu njene svjetske rasprostranjenosti. Stručnjaci snažno odbacuju tvrdnje koje su navedene u Studiji uticaja na životnu sredinu da bi akumulacije ili ribogojilišta mogla unaprijediti genetsko zdravlje ove vrste.
„To je besmislica suprotna svim naučnim dokazima. Istina je da izgradnja akumulacija uništava prirodna, tekuća staništa koja su mladici neophodna za opstanak. Pretvaranje ovih rijeka u stajaće vode je pogubno za vrstu, a to je činjenica potvrđena decenijama istraživanja u oblasti konzervacione genetike. Velika ribogojilišta predstavljala bi noćnu moru za očuvanje vrste, jer bi ozbiljno ugrozila genetsko zdravlje mladice i njegov dugoročni opstanak”, istakao je profesor Steven Weiss.
U posljednjoj studiji uticaja na životnu sredinu navodi se i tvrdnja da mladici u kanjonu Tare nisu potrebna mrijestilišta u Gornjoj Drini, uprkos dokazima i ranijim studijama koje ističu neophodnost identifikacije tih područja. Studija takođe ne nudi realan plan za funkcionalnu riblju stazu na brani ovih razmjera, pogrešno prikazuje biologiju vrste, te zanemaruje ozbiljne ekološke posljedice naglih promjena protoka.
Banalizovanje potreba rijeke
Sveukupno, procjena banalizuje biološke i hidrološke potrebe rijeke, stvarajući lažan osjećaj sigurnosti dok istovremeno prijeti nepovratnim gubitkom staništa i mogućim lokalnim izumiranjem ugroženih vrsta.
„Naši podaci pokazuju da su posljednjih godina sve hidroelektrane u Bosni i Hercegovini podbacile u proizvodnji, a ipak se napadi na naše rijeke nastavljaju i kontroverzni projekti poput ovog se i dalje guraju“, naglasio je Vladimir Topić iz Centra za životnu sredinu.
Ulrich Eichelmann, direktor međunarodne organizacije Riverwatch koja se bori za zaštitu rijeka je istakao da je ovaj tip hidroelektrane potpuno zastario.
„Ovo je hidroelektrana u stilu šezdesetih godina prošlog vijeka i predstavlja najgore primjere brana građenih u prošlosti. Odobravanje ovog projekta nepovratno bi uništilo ovaj riječni sistem od globalnog značaja, zajedno sa ključnim staništem mladice. Pozivamo Vladu Republike Srpske da odmah obustavi ovaj projekat i da započne izradu nove studije uticaja na životnu sredinu zasnovane na savremenim standardima“, poručio je Eichelmann.
(Odgovorno)
