Iako je edukacija državnih službenika po ovom pitanju izuzetno značajna, mnogo značajnije bi bilo edukovati političare, jer su upravo oni generatori homofobije u društvu, širenja govora mržnje i kršenja ljudskih prava. U u maju objavljenom “Rozom izvještaju 2026”, godišnjem izvještaju Sarajevskog otvorenog centra o stanju ljudskih prava LGBTI osoba u Bosni i Hercegovini, svi ključni negativni momenti odnosa prema pravima LGBTI osoba u Bosni i Hercegovini zabilježeni u 2025. godini u vezi su sa političarima u ovoj zemlji.
Sarajevski otvoreni centar, organizacija civilnog društva koja radi na unaprjeđenju ljudskih prava u Bosni i Hercegovini, pokreće i kreira sistemske društvene promjene, s naglaskom na rodnoj ravnopravnost i položaj LGBTI+ osoba, 20. je oktobra, u saradnji s Agencijom za državnu službu Federacije Bosne i Hercegovine, održao edukaciju za državne službenike i službenice na temu diskriminacije na osnovu seksualne orijentacije, rodnog identiteta i spolnih karakteristika.
Cilj edukacije, kako su istakli iz ove organizacije, bio je unaprijediti znanja i kapacitete državnih službenika za prepoznavanje, sprečavanje i adekvatno reagovanje na diskriminaciju LGBTI osoba, s posebnim naglaskom na odgovornost institucija u osiguravanju jednakog postupanja prema svim građanima i građankama.
U okviru edukacije, prof. dr. Midhat Izmirlija, vanredni professor Pravnog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, održao je predavanje o pravnom okviru zaštite od diskriminacije u Bosni i Hercegovini, upoznavši učesnike s relevantnim zakonskim odredbama i mehanizmima zaštite ljudskih prava.
Poseban dio programa bila je “živa biblioteka”, koja je učesnicima omogućila neposredan razgovor s LGBTI osobama i upoznavanje s njihovim ličnim iskustvima.
“Ovakav pristup doprinio je boljem razumijevanju izazova s kojima se LGBTI osobe suočavaju, kao i otvorenoj diskusiji o predrasudama, stereotipima i različitim oblicima diskriminacije.”, naveli su iz Sarajevskog otvorenog centra, naglasivši da nastavljaju raditi na jačanju kapaciteta institucija za zaštitu ljudskih prava, s ciljem unapređenja institucionalnog odgovora na diskriminaciju i stvaranja okruženja u kojem se poštuju dostojanstvo, ravnopravnost i prava svih građana i građanki.
Na žalost, iako, svjestan stanja u društvu i našim institucijama, SOC zahvaljuje Agenciji za državnu službu FBiH na saradnji, prisustvo edukaciji je bilo daleko od zadovoljavajuće. A umjesto da su državne institucije uočivši ovakvu potrebu, same organizovale, i to kao obaveznu aktivnost, ovakvu edukaciju svojih službenika ili finansijski podržale organizaciju civilnog društva u njenom organizovanju, Sarajevski otvoreni centar u ovoj sktivnosti podržalo je – Ministarstvo vanjskih poslova i trgovine Irske(!) u okviru Fonda za proširenje EU i evropske temeljne vrijednosti za 2026. godinu.
S druge strane, iako je edukacija državnih službenika po ovom pitanju izuzetno značajna, mnogo značajnije bi bilo edukovati političare, jer su upravo oni generatori homofobije u društvu, širenja govora mržnje i kršenja ljudskih prava.
U u maju objavljenom “Rozom izvještaju 2026”, godišnjem izvještaju Sarajevskog otvorenog centra o stanju ljudskih prava LGBTI osoba u Bosni i Hercegovini, svi ključni negativni momenti odnosa prema pravima LGBTI osoba u Bosni i Hercegovini zabilježeni u 2025. godini u vezi su sa političarima u ovoj zemlji.
Spisak negativnosti počinje podsjećanjem na ozbiljno podrivanje standarda predviđenih Istanbulskom konvencijom prilikom usvajanja Izmjena Krivičnog zakona FBiH u kontekstu zaštite od nasilja i diskriminacije, kada je novi Krivični zakon FBiH, na zahtjev delegata Doma naroda Federalnog parlamenta poznatog po homofobnim ispadima, usvojen i stupio na snagu, bez formulacije koja bi pružala zaštitu od nasilja osobama u istospolnoj zajednici.
Također, prijedlozi organizacija civilnog društva za uvođenje krivičnog djela javnog izazivanja i poticanja na nasilje i mržnju, koje bi obuhvatilo širi spektar zaštićenih karakteristika uključujući spol, seksualnu orijentaciju i rodni identitet, nisu prihvaćeni.
“Prema Ministarstvu pravde FBiH, takve izmjene ne smatraju se potrebnim pri usklađivanju krivičnog zakonodavstva s Istanbulskom konvencijom. Ovakav stav je zabrinjavajući jer ne prepoznaje govor mržnje i poticanje na nasilje kao oblik rodno zasnovanog nasilja koje pogađa žene i LGBTI osobe.”, navedeno je u Izvještaju.
Još jedan od događaja koji su u negativnom kontekstu obilježili 2025. godinu je neusvajanje Strategije za mlade samo zbog navođenja, u masi drugih, i potrebe podrške projektima uklanjanja predrasuda prema LGBTQ+ populaciji.
Kao poseban problem u izvještaju je naveden Kontinuitet nerada institucija Republike Srpske povodom napada na LGBTIQ aktiviste u Banjoj Luci iz marta 2023.
Navedeno je da niko nije odgovarao za ovo nedjelo. Ali je konstatovano da je, zapravo, mnogo značajnije od procesuiranja samih izvršilaca napada i policajaca koji žrtvama nisu obezbijedili zaštitu, to da je procesuiran inspirator tih napada – tadašnji predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik, Za koge je, u februaru 2026. godine, Osnovni sud u Banjoj Luci presudio da je u svojim izjavama datim u medijima u nekoliko navrata u martu 2023. izvršio diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije, rodnog identiteta i spolnih karakteristika, uslijed čega je došlo do stvaranja neprijateljskog i uvredljivog okruženja.
Sarajevski otvoreni centar je tim povodom istakao da je ova presuda važna jer potvrđuje da javni govor političara koji poziva na isključivanje i stigmatizaciju LGBTI osoba nije prihvatljiv i da može imati ozbiljne posljedice.
No, na žalost, sankcije nisu adekvatne, odnosno dovoljne da spriječe počinioce da nastave sa svojim neprihvatljivim i nezakonitim ponašanjem.
Ali je više nego jasno da je prostor za edukaciju, pa i pomoć psihijatara u ovom segmentu društva sklonom govoru mržnje i nasilju prema ženama i manjinama (uključujući i LGBTIQ zajednicu), ogroman.
(Odgovorno)
