Ustavni sud Republike Srpske je, 8 mjeseci nakon Ustavnog suda BiH, donio odluku kojom se potvrđuje neustavnost Zakona o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih organizacija u Republici Srpskoj, poznatog kao “Zakon o stranim agentima”, koji je uz “Zakon o kleveti”, jedan od ključnih represivnih zakona kojima se tamošnji režim, na zgroženost i proteste domaće i međunarodne javnosti, pokušao obračunati sa svim kritičarima svog rada, atakujući na ljudska prava i građanske slobode i smanjujući prostor djelovanja i zastrašujući novinare i građanske aktiviste. Tim povodom Kuća ljudskih prava Banja Luka objavila je saopštenje, koje u nastavku prenosimo u cjelosti.
Kuća ljudskih prava Banja Luka pozdravlja rješenje Ustavnog suda Republike Srpske kojim se potvrđuje stavljanje van snage Zakona o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih organizacija u Republici Srpskoj, koji je Narodna skupština Republike Srpske usvojila u martu 2025. godine.
Na sjednici održanoj 28. januara 2026. Ustavni sud Republike Srpske donio je rješenje kojim se obustavlja postupak za ocjenu ustavnosti Zakona o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih orgnaizacija koju je zatražilo više nevladinih organizacija u Republici Srpskoj. U obrazloženju se navodi da je Ustavni sud Bosne i Hercegovine sporni zakon već stavio van snage u maju 2025. i da je zakon, u skladu sa tom odlukom Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, prestao da važi.
Podsjećamo da je Kuća ljudskih prava Banja Luka u više navrata isticala štetnost ovog zakona i njegovu neusaglašenost sa međunarodnim standardima zaštite ljudskih prva i sloboda. Zakon je ocijenjen kao atak na slobodu udruživanja u Republici Srpskoj i pokušaj direktnog miješanja u nezavisnost i autonomiju udruženja, a to je potvrdio i Ustavni sud Bosne i Hercegovine.
Odlukom broj U-6/25 Ustavni sud Bosne i Hercegovine je utvrdio da Zakon o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih organizacija nije u skladu sa članom II/3 Ustava Bosne i Hercegovine i članom 11. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Ustavni sud BiH je ocijenio da nove pravne kategorije koje je zakon uveo kao što su „neprofitne organizacije” i „agenti stranog uticaja”, za koje su propisane posebne obaveze i ograničenja, kao i nedovoljno jasne formulacije šta je zabranjeno „političko djelovanje” i „politička aktivnost”, ne odgovaraju „hitnoj društvenoj potrebi” i da nisu nužne u demokratskom društvu.
Kuća ljudskih prava Banja Luka žali što je izgubljeno dragocjeno vrijeme u borbi da se dokaže neustavnost ovog zakona koje je moglo biti iskorišteno za unapređenje mehanizama zaštite ljudskih prava i sloboda, umjesto što su se one pokušale osporiti i/ili ukinuti.
(Odgovorno / Foto: Gojko Veselinović, RSE – Protest povodom usvajanja Nacrta zakona o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih organizacija, Banjaluka, 24. oktobar 2023.)
