U “DON” smatraju da odluke o uvođenju posebnih komunalnih taksi za „korištenje lokalnih cesta i javnih površina“ zahtijevaju ozbiljno pravno preispitivanje sa stanovišta jednakosti privrednih subjekata, proporcionalnosti javnog davanja, slobode kretanja roba i usluga i ustavnog principa jedinstvenog ekonomskog prostora Bosne i Hercegovine.
Udruženje za zaštitu potrošača “DON” Prijedor je upozorilo da sve veći broj lokalnih zajednica u Federaciji Bosne i Hercegovine uvodi ili razmatra uvođenje posebne komunalne takse za „korištenje lokalnih cesta i javnih površina“. Takse se naplaćuju privrednim društvima čija dostavna vozila nisu registrovana na području određenog kantona.
Prema istraživanju “DON”-a, ovakav ili veoma sličan model, već je uveden u pojedinim lokalnim zajednicama, među kojima navode: Bihać, Bosansku Krupu, Veliku Kladušu, Sanski Most i Srebrenik.
Ukazali su i da ovakva praksa otvara ozbiljna pitanja zakonitosti, granica ovlaštenja jedinica lokalne samouprave, jednakog tretmana privrednih subjekata i nagovještaj su stvaranja novih administrativnih i finansijskih prepreka slobodnom prometu roba i usluga unutar Bosne i Hercegovine.
“Nije sporno da jedinice lokalne samouprave imaju nadležnosti u oblasti lokalnih cesta niti da, u skladu sa zakonom, mogu imati vlastite prihode od određenih naknada i taksi. Međutim, pravo lokalne zajednice da donosi odluke o taksama nije neograničeno. Zakon o principima lokalne samouprave u FBiH lokalnim zajednicama daje određena fiskalna ovlaštenja, ali ih istovremeno veže za zakonske okvire. Lokalni propisi o naknadama i taksama moraju biti doneseni u skladu sa zakonom i u zakonom propisanim okvirima” – pojašnjavaju u prijedorskom udruženju za zaštitu potrošača.
Vlastima u lokalnim zajednicama koje su uvele ove namete postavljaju javno pitanje koji član i kojeg zakona daje gradu ili opštini pravo da propiše posebnu godišnju taksu za korištenje lokalnih cesta samo zato što dostavno vozilo nije registrovano na području određenog kantona. Pritom napominju da Zakon o cestama FBiH već uređuje sistem finansiranja javnih cesta, izvore sredstava i cestovne naknade.
“Zbog toga je neophodno utvrditi može li jedinica lokalne samouprave, pozivajući se na opšte ovlaštenje za donošenje odluka o komunalnim taksama, faktički ustanoviti novu vrstu javnog davanja za korištenje javne ceste, posebno kada se obaveza određuje prema mjestu registracije vozila” – pojašnjavaju iz “DON”.
Kako bi ilustrovali do koje mjere pojedine lokalne zajednice komplikuju situaciju nametanjem plaćanja taksi, problem su predstavili na jednom od primjera.
“Ako dva dostavna vozila iste kategorije, iste nosivosti i sa istom vrstom robe koriste istu lokalnu cestu i dostavljaju robu istom trgovcu, ali je jedno registrovano unutar kantona, a drugo izvan njega – zašto bi jedno plaćalo posebnu taksu, a drugo bilo oslobođeno? Oba vozila koriste istu cestu, obavljaju istu privrednu djelatnost, učestvuju u prometu pod propisanim uslovima, a jedina razlika je mjesto registracije” – naveli su primjer apsurdnosti ponašanja pojedinih lokalnih zajednica.
U “DON” smatraju da upravo zato takve odluke zahtijevaju ozbiljno pravno preispitivanje sa stanovišta jednakosti privrednih subjekata, proporcionalnosti javnog davanja, slobode kretanja roba i usluga i ustavnog principa jedinstvenog ekonomskog prostora Bosne i Hercegovine.
Smatraju i da, bez obzira što se taksa formalno naplaćuje privrednom društvu, njen trošak ne nestaje. Takođe, da se privrednici koji svakodnevno dostavljaju robu u desetine gradova i opština suočavaju sa mogućnošću da za ista vozila plaćaju više različitih lokalnih taksi. Dodatni je problem ako ovakav model preuzme veći broj lokalnih zajednica, jedno dostavno vozilo moglo bi tokom redovnog poslovanja biti predmet više desetina lokalnih davanja samo zato što prelazi administrativne granice.
“To povećava troškove distribucije, administrativne troškove i cijenu poslovanja, a povećani troškovi poslovanja na kraju se mogu prenijeti u cijenu proizvoda i usluga. Zato ovo nije samo problem prevoznika i distributera. Ovo je i pitanje zaštite potrošača, jer građani mogu na kraju platiti cijenu lokalnih parafiskalnih nameta kroz skuplju robu i usluge. Ne smijemo stvarati “lokalne carine”, jer je BiH jedinstveno tržište. Odnosno, administrativna granica grada, opštine ili kantona ne bi smjela postati ekonomska barijera za domaćeg privrednika koji zakonito prevozi i dostavlja robu. Ako bi svaka lokalna zajednica uvela vlastitu godišnju taksu za vozila registrovana izvan njenog područja ili kantona, otvorilo bi se pitanje gdje je granica takvog sistema. Danas je to dostavno vozilo, a sutra to može biti druga kategorija privrednika. Takav pristup može voditi fragmentaciji tržišta i stvaranju sistema u kojem poslovanje preko administrativne granice automatski proizvodi dodatni lokalni trošak” – upozoravaju iz “DON”.
Predsjednica ovog udruženja Murisa Marić za portal Odgovorno kaže da su pokrenuli inicijativu za preispitivanje taksi kojima se dodatno opterećuju privrednici i dostavna vozila registrovana izvan pojedinih kantona.
“Zapravo, tražimo hitno preispitivanje pravnog osnova za ovakvo ponašanje lokalnih zajednica koje su uveli takse ili to namjeravaju da urade. Pozivamo nadležna federalna i kantonalna ministarstva, jedinice lokalne samouprave, organe nadležne za ceste, institucije nadležne za zaštitu konkurencije i druge nadležne organe da preispitaju ove odluke i odgovore na ključna pitanja, među kojima su koja konkretna zakonska odredba daje lokalnoj zajednici pravo da uvede ovu vrstu takse, da li je moguće opštom odlukom o komunalnim taksama ustanoviti posebno javno davanje za korištenje lokalne javne ceste ako je oblast cestovnih naknada već uređena posebnim zakonom ili jednostavno, koji je pravni i ekonomski razlog da vozilo registrovano unutar kantona ne plaća taksu, a isto vozilo registrovano izvan kantona plaća?” – izjavila je Marić.
Takođe, ona kaže da će prema nadležnima za rješavanje ove problematike postaviti upit da li takvo razlikovanje privrednih subjekata ima objektivno, razumno i proporcionalno opravdanje, da li se ovim odlukama stvaraju prepreke slobodnom prometu roba i usluga i narušava jedinstveni ekonomski prostor Bosne i Hercegovine.
“Nadležni bi u cilju zaštite i potrošača trebali dati odgovor kakve će posljedice širenje ovakve prakse imati na cijene proizvoda, distributere, male privrednike i krajnje potrošače. Podržavamo pravo lokalnih zajednica da uređuju pitanja iz svoje nadležnosti i obezbijede sredstva za održavanje lokalne infrastrukture. Ali fiskalna autonomija nije pravo na neograničeno uvođenje novih davanja. Svaka taksa mora imati jasno zakonsko uporište, legitiman cilj, precizno određenog obveznika i kriterije koji ne dovode privredne subjekte u neopravdano različit položaj” – navodi Marić, dodajući da je posebno neprihvatljivo da se privrednicima stvara pravna nesigurnost tako što će, prelazeći iz jedne opštine ili kantona u drugi, morati istraživati desetine lokalnih odluka kako bi saznali gdje za isto vozilo moraju platiti novu godišnju taksu.
U “DON” su stava da lokalne ceste služe povezivanju ljudi i privrede, a ne stvaranju novih ekonomskih granica između njih. Zbog toga, kažu, traže sistemsko preispitivanje ovakvih odluka, utvrđivanje njihovog preciznog zakonskog osnova i, ukoliko se utvrdi da su lokalne zajednice izašle iz zakonom utvrđenih ovlaštenja, njihovo usklađivanje ili ukidanje.
Istovremeno, pozivaju privrednike koji su dobili rješenja ili zahtjeve za plaćanje ovakvih taksi da ih ne posmatraju samo kao pojedinačni trošak poslovanja, već da koriste raspoložive pravne mehanizme za provjeru zakonskog osnova, nadležnosti organa, načina utvrđivanja obaveze i opravdanosti različitog tretmana vozila prema mjestu registracije. Jer, po njima, jedinstveno tržište ne može funkcionisati ako svaka administrativna granica postane mjesto nastanka nove obaveze.
(Lj.Đ., Odgovorno)
