“Ovo predstavlja vrijedan presedan za vladavinu prava, poštovanje ljudskih prava i interes zaštite životne sredine. Sud uspostavlja bitnu vezu između nezakonite dodjele koncesije i povrede procesnih i materijalnih prava javnosti. Zloupotreba autonomije ekonomskog odlučivanja izvršne vlasti, kada je ono nerazdvojivo od pitanja zaštite životne sredine, više nije moguće. Nadamo se da ova odluka u zakonske okvire vrati postupanja nadležnih organa, ali i druge projekte koje smo osporili, gdje postupci još traju”, naveli su iz Centra za životnu sredinu.
Slučaj rudnika “Bukova kosa”, neviđeni je skandal čak i za zemlju čiji političari skandale proizvode kao na industrijskoj traci.
Rudnik je otvoren, odnosno počeo sa intenzivnom eksploatacijom u martu 2024. (a mještani tvrde da je radio još od kraja 2023.), da bi koncesiju dobio tek u septembru te godine a prvu ekološku dozvolu u maju 2025. Kop se nalazi praktično u samom selu, od najbližih kuća udaljen manje od stotinu metara. Prema prijavama mještana, iako ima dozvolu za eksploataciju na površini od svega oko devet hektara, a praksi se kopa na površini od oko 30 hektara. Jalovina se nepropisno odlaže, u neposrednoj blizini naseljenog područja, uzrokujući klizišta, te, ugrožavajući imovinu i bezbjednost mještana, Poseban problem je trovanje stanovništva sumpornim isparenjima i uništavanje izvorišta vode.
I pored višemjesečnih protesta u 2025. godini, podnošenja prijava vodnoj, rudarsko-geološkoj, ekološkoj i saobraćajnoj inspekciji Republike Srpske, od kojih je traženo zaustavljanje nezakonitih radova, tužbi eko udruženja i sudskog poništavanja ekoloških dozvola, pa čak i upozorenja institucija Ujedinjenih nacija (u kojima je institucijama RS eksplicitno preporučeno da revidiraju dozvole za ovaj rudnik, i da sarađuju sa pogođenom zajednicom), radovi se nisu zaustavili, niti je vlast ponudila suvislo obrazloženje kako je ovo sve moguće.
Naprotiv, nakon što je Okružni sud u Banjaluci poništio ekološku dozvolu za rudnik u decembru prošle godine, Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske početkom februara izdalo je novu.
Iz Centra za životnu sredinu Banjaluka upozorili su da ekološka katastrofa ne da prijeti, nego se već dešava na lokalitetu Bukove Kose. Konstatujući da je zabrinjavajuće da neko može doći na neki teren i raditi šta hoće, bez ikakvih posljedica.
Upravo zahvaljujući istrajnosti ovog centra i podršci koju je pružao mještanima Bukove Kose, ovih smo dana dobili i izuzetno važnu odluku Vrhovnog suda Republike Srpske, u ovom kontekstu.
Tri godine nakon što su Centar za životnu sredinu i mještani Bukove Kose, Okružnom sudu u Banjoj Luci, podnijeli tužbe protiv spornog rješenja Vlade o dodjeli koncesije za istraživanje uglja na lokalitetu „Bukova kosa“, Vrhovni sud je preinačio prethodnu negativnu odluku nižeg suda (koji je tužbe odbio kao neosnovane), i odlučio u korist Centra i mještana, zaklučujući da je javnost imala legitiman pravni interes da ospori odluku Vlade koja nije u skladu sa materijalnim propisom, a koja, uz to, nosi i rizik po pravo građana na zdravu životnu sredinu.
Dakle, Vrhovni sud Republike Srpske donio je presudu kojom je poništio rješenje Vlade Republike Srpske o dodjeli koncesije za istraživanje uglja na ležištu „Bukova kosa“ kod Prijedora.
“Ovo predstavlja vrijedan presedan za vladavinu prava, poštovanje ljudskih prava i interes zaštite životne sredine. Sud uspostavlja bitnu vezu između nezakonite dodjele koncesije i povrede procesnih i materijalnih prava javnosti. Zloupotreba autonomije ekonomskog odlučivanja izvršne vlasti, kada je ono nerazdvojivo od pitanja zaštite životne sredine, više nije moguće. Nadamo se da ova odluka u zakonske okvire vrati postupanja nadležnih organa, ali i druge projekte koje smo osporili, gdje postupci još traju”, izjavio je, ovim povodom, Redžib Skomorac, viši pravni savjetnik u Centru za životnu sredinu.
„Ovom presudom je konačno ogoljen sav besmisao i bezakonje kojem smo izloženi već tri godine. Otvaranjem ovog rudnika mještani su ostali bez vode i bez mogućnosti da udišu zdrav vazduh zbog konstantnog samozapaljenja uglja. Lokalni put više nije bezbjedan, a privatna imovina nam se bukvalno otima pred očima. Od samog početka smo potpuno isključeni iz procesa odlučivanja po pitanju Bukove kose, nismo imali ni javne rasprave, niti pravo da kažemo ijednu riječ o sudbini naših ognjišta. Na djelu vidimo nezapamćenu devastaciju i zloupotrebu moći, koja nikako ne bi smjela da se dešava u 21. vijeku. Ova presuda je dokaz da smo pravno bili u pravu, ali naša borba na terenu se nastavlja sve dok se ova otimačina potpuno ne zaustavi“, istakao je Miroslav Stakić, aktivista i mještanin Bukove kose, a prenio Centar za životnu sredinu.
A neko bi svakako morao i odgovarati, za svo ovo bezakonje i nasilje nad građanima.
“Mislim da ovaj rudnik objedinjuje sve oblike kriminala, od ilegalnog rudarenja, preko šverca, pa do potpune nebrige za ljude i prirodu. Tu ima materijala za ozbiljne tužbe.”, istakao je, svojevremeno, Milan Sadžak, predsjednik UG “Čuvari Sane”.
(N.N., Odgovorno)
