Radi se o trećoj po redu ekološkoj dozvoli koju Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske izdaje za mHE “Jovići”, nakon što su prethodne dvije poništene presudama Okružnog suda u Banjoj Luci, a po tužbama koje su podnosili Opština Šipovo, Fondacija Atelje za društvene promjene – ACT, Centar za životnu sredinu i Inicijativni odbor UG “Ne damo Plivu i Janj”.
Krhka pravna država pomaže eko aktivistima u njihovoj borbi za zaštitu prirode od različitih vrsta investicijskih ataka. Ali je, s druge strane, korupciji i krčmljenju javnih sredstava i prirodnih bogatstava sklona vlast ne posustaje u podršci investitorima. Čak i kad su u pitanju projekti koji evidentno ne donose nikakvu korist za širu zajednicu, nego samo za investitora, što naravno otvara prostor za sumnje u motiv takve podrške.
Najnoviji slučaj čudne upornosti vlasti u podršci investitoru je odluka Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske, od 26.12.2025. godine, o izdavanju ekološke dozvole firmi “Prirodna energija” d.o.o. Šipovo za malu hidroelektranu “Jovići”, instalisane snage 0,6MW, na rijeci Plivi.
Radi se o trećoj po redu ekološkoj dozvoli koju ovo ministarstvo izdaje za mHE “Jovići”, nakon što su prethodne dvije poništene presudama Okružnog suda u Banjoj Luci, a po tužbama koje su podnosili Opština Šipovo, Fondacija Atelje za društvene promjene – ACT, Centar za životnu sredinu i Inicijativni odbor UG “Ne damo Plivu i Janj”.
U obje prethodne presude, iz jula i novembra 2025. godine, Sud je uvažio većinu argumenata tužitelja, potvrđujući da su postupak izdavanja ekološke dozvole za ovu mHE pratila brojna kršenja zakonskih i podzakonskih akata.
Utvrđeno je da u postupcima izdavanja dozvola nije postojao Plan remedijacije i rekultivacije, kao ni uvjerljivi dokazi o postojanju javnog interesa. A posebno je naglašeno da je rijeka Pliva prirodno izuzetno vrijedan vodotok, čiji se potencijal već koristi kroz održive djelatnosti poput sportskog ribolova, turizma i zaštite prirode, bez trajnog zadiranja u njen tok. I da izvori ove planinske rijeke, koji su od lokaliteta gdje je planirana mHE Jovići udaljeni svega par kilometara, spadaju među hidrološki najizdašnije izvore u Bosni i Hercegovini, a moguće i među najveće izvora pitke vode u Evropi.
Iz Fondacije Atelje za društvene promjene – ACT posebno su istakli činjenicu da je, Izmjenama i dopunama entitetskog Prostornog plana do 2025. godine, predviđeno da rijeka Pliva kod Šipova bude stavljena u režim zabrane građenja, odnosno postane zaštićeni prirodni pejzaž, što odgovara kategoriji V po IUCN-ovoj kategorizaciji.
Uprkos svemu, Ministarstvo je, dakle, donijelo novo rješenje i ponovo stalo iza projekta, ignorišući suštinske razloge zbog kojih je sud prethodnu dozvolu proglasio nezakonitom.
Iz Fondacije ACT su najavili da će, u saradnji s lokalnom grupom građana i građanki “Čuvari i ljubitelji prirodnih bogatstava Šipova”, ovih dana, uputiti novu, treću tužbu protiv ekološke dozvole za mHE “Jovići”.
Inače, otpor izgradnji mini hidroelektrane „Jovići“ na rijeci Plivi traje godinama i odvija se paralelno sa nizom institucionalnih nelogičnosti koje prate ovaj slučaj. U aprilu 2025. u Šipovu je održan i veliki protest, pod nazivom ”Recimo NE hidroelektranama na Plivi”, na kome je učestvovalo više od 500 građana Šipova, Jajca i okolnih mjesta.
Iz Centra za životnu sredinu upozoravaju da slučaj MHE „Jovići“ nije izolovan, već dio šireg obrasca koji se može ponoviti i na drugim rijekama u Republici Srpskoj. Prema njegovim riječima, trenutno postoji oko dvadeset aktivnih lokacija na kojima se planira izgradnja hidroelektrana, uglavnom na osnovu starih koncesionih ugovora.
A podsjetimo i da, za razliku od Federacije BiH, u Republici Srpskoj nije zakonski zabranjena gradnja novih mini hidroelektrana.
(T.H., Odgovorno)
